Puszcza Biała Brańszczyk

Puszcza Biała w okolicach Brańszczyku to ponad 64 tysiące hektarów leśnego kompleksu rozciągającego się między Pułtuskiem a Ostrowią Mazowiecką. To jeden z największych obszarów leśnych na Mazowszu, gdzie dominują sosny, ale można też trafić na fragmenty dębowo-grabowych czy olszowych drzewostanów. Miejsce to przyciąga nie tylko miłośników spacerów po lesie, ale przede wszystkim obserwatorów ptaków – na tym terenie występuje prawie 30 gatunków chronionych.

Ścieżka edukacyjna przez puszczę – 7 kilometrów wśród lasów

W miejscowości Nowa Wieś, na terenie gminy Brańszczyk, powstała siedmiokilometrowa ścieżka edukacyjno-rekreacyjna prowadząca przez najciekawsze fragmenty puszczy. Trasa biegnie przez teren Nadleśnictwa Wyszków i została oznakowana tablicami informacyjnymi, które opowiadają o pracy leśników i lokalnej przyrodzie.

Wzdłuż ścieżki zainstalowano praktyczne udogodnienia – stojaki na rowery, ławeczki do odpoczynku, budki dla ptaków i paśniki dla zwierząt. Można tu przyjechać na piechotę albo rowerem, bo nawierzchnia jest przejezdna. Trasa wiedzie mniej uczęszczanymi drogami leśnymi, więc jest tu naprawdę spokojnie. Idealne miejsce dla tych, którzy chcą odpocząć od miejskiego zgiełku bez konieczności jechania na drugi koniec Polski.

Ścieżka powstała w 2019 roku dzięki współpracy Stowarzyszenia Inicjatywa Białebłota z Nadleśnictwem Wyszków. Projekt został sfinansowany w ramach konkursu dobrosąsiedzkiego organizowanego przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne.

Punkt obserwacyjny nad stawami rybnymi Jegiel

Niedaleko od drogi S8, przy zjeździe w kierunku Długosiodła, znajduje się punkt obserwacyjny zlokalizowany bezpośrednio przy stawach rybnych łowiska „Jegiel” w Nowej Wsi. To świetna lokalizacja dla osób zainteresowanych ornitologią.

Obszar ten stanowi część sieci Natura 2000 i międzynarodowej sieci ostoi ptaków. Można tu spotkać bociany czarne, żurawie, czaple białe i siwe, bataliony, błotniaki, zimorodki, a nawet orły bieliki. W okresie lęgowym pojawiają się kraski i lelki. Sąsiedztwo stawów sprawia, że to miejsce tętni życiem – ptaki mają tu dostęp do pożywienia i bezpieczne miejsca gniazdowania.

Na terenie Puszczy Białej występuje co najmniej 29 gatunków ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej oraz 13 gatunków z Polskiej Czerwonej Księgi. Można tu obserwować także dzięcioły: czarnego, zielonego, pstrego i dzięciołka małego.

Punkt obserwacyjny powstał w ramach projektu „Poznajemy ptaki Puszczy Białej” finansowanego przez Program „Działaj Lokalnie VIII”. Warto zabrać ze sobą lornetkę – szczególnie wczesnym rankiem lub wieczorem, gdy ptaki są najbardziej aktywne.

Czerwony szlak przez Puszczę Białą i Kamieniecką

Przez teren puszczy przebiega długodystansowy czerwony szlak turystyczny, który został wytyczony w latach 90. XX wieku przez Lechosława Herza. Szlak wiedzie przez pozostałości dawnych puszcz – Białej i Kamienieckiej – od zachodu na wschód, między dolinami Narwi i Bugu.

Trasa mija cztery rezerwaty przyrody i długim odcinkiem prowadzi przez Nadbużański Park Krajobrazowy. Większość szlaku biegnie mniej uczęszczanymi drogami leśnymi, co czyni go atrakcyjnym dla tych, którzy szukają spokoju i kontaktu z naturą. Warto jednak wiedzieć, że od 2020 roku przeprawa promowa Brańszczyk-Kamieńczyk na Bugu jest zamknięta, co przerywa ciągłość szlaku. Turyści stosują nieoficjalną trasę obejścia przez Nakiel, Turzyn, most na Obwodnicy Wyszkowa i Suwiec.

Historia i kultura kurpiowska

Puszcza Biała to nie tylko przyroda, ale też historia. Od średniowiecza była własnością biskupów płockich – stąd jedna z jej dawnych nazw: Puszcza Biskupia. Najstarsza wzmianka o tym terenie pochodzi z dokumentu z 1203 roku wydanego przez Konrada Mazowieckiego.

W XVIII wieku biskupi osadzali tu rodziny, które miały ponownie zaludnić tereny wyludnione przez wojny szwedzkie, najazdy kozackie i epidemie. Z czasem wykształciła się tu specyficzna kultura kurpiowska, charakteryzująca się odrębnymi tradycjami, strojem i rzemiosłem. Mieszkańcy Puszczy Białej, zwani Kurpiami Białymi, przez wieki żyli w izolacji, co pozwoliło zachować ich unikalny charakter.

Największą badaczką Puszczy Białej była Maria Żywirska z domu Byczyńska, urodzona w 1904 roku w Brańszczyku. Jej monografia „Puszcza Biała jej dzieje i kultura” wydana w 1974 roku do dziś pozostaje głównym źródłem wiedzy o tym regionie.

Dla kogo jest Puszcza Biała

To miejsce sprawdzi się dla różnych grup. Rodziny z dziećmi docenią łatwą, oznakowaną ścieżkę edukacyjną z tablicami, które w przystępny sposób tłumaczą tajniki pracy lasu. Dzieci mogą szukać śladów zwierząt, obserwować budki dla ptaków i uczyć się rozpoznawać gatunki drzew.

Miłośnicy ptaków znajdą tu raj – szczególnie punkt obserwacyjny nad stawami daje szansę na zobaczenie naprawdę rzadkich gatunków. Warto przyjechać z lornetką i aparatem fotograficznym, najlepiej w ciszy wczesnego poranka.

Turyści piesi i rowerowi mają do dyspozycji zarówno krótką ścieżkę edukacyjną, jak i długi czerwony szlak dla bardziej wytrwałych. Teren jest płaski, więc nie wymaga szczególnej kondycji – choć siedem kilometrów ścieżką to już solidny spacer.

Praktyczne informacje przed wizytą

Dojazd: Ścieżka edukacyjna i punkt obserwacyjny znajdują się w miejscowości Nowa Wieś w gminie Brańszczyk. Z Warszawy najwygodniej jechać drogą S8 w kierunku Białegostoku, zjazd w lewo przy Długosiodle. Z Wyszkowa to około 15 kilometrów. Brańszczyk leży na prawym brzegu Bugu, na skraju puszczy.

Ceny: Dostęp do ścieżki edukacyjnej i punktu obserwacyjnego jest bezpłatny. Można korzystać z tych obiektów przez cały rok.

Godziny: Ścieżka i punkt obserwacyjny są dostępne całą dobę, ale najlepsze warunki do obserwacji ptaków panują wczesnym rankiem i wieczorem. Zimą warto wybrać się w słoneczny dzień, bo puszcza wygląda wtedy naprawdę malowniczo.

Ile czasu przeznaczyć: Spokojny spacer ścieżką edukacyjną z przerwami na czytanie tablic i obserwację przyrody to około 2-3 godziny. Jeśli planujecie dłuższy postój przy punkcie obserwacyjnym nad stawami, doliczyć trzeba kolejną godzinę lub dwie. Dla entuzjastów pieszych wędrówek czerwony szlak przez puszczę to już propozycja na cały dzień lub nawet kilka dni.

Co zabrać: Wygodne buty do chodzenia po leśnych drogach, lornetkę jeśli interesują was ptaki, wodę i coś do jedzenia – w lesie nie ma sklepów ani punktów gastronomicznych. Latem przyda się środek na komary. Warto mieć przy sobie mapę lub ściągnąć wcześniej trasy offline, bo zasięg w głębi puszczy bywa kapryśny.

Dodatkowe atrakcje: W pobliżu działają stawy rybne „Jegiel”, gdzie można łowić ryby. Warto też zajrzeć do samego Brańszczyku – to jedna z najstarszych miejscowości na wschodnim Mazowszu z historią sięgającą co najmniej XIII wieku. Dla zainteresowanych kulturą regionalną polecamy poszukać informacji o kurpiowskich tradycjach – to fascynujący element lokalnego dziedzictwa.