Rosnąca liczba ojców korzystających z zasiłku macierzyńskiego w Polsce
Najnowsze statystyki z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za 2025 rok wskazują na zmieniający się trend w zakresie podziału opieki nad dziećmi. Wzrasta liczba ojców korzystających z zasiłku macierzyńskiego, szczególnie w ramach urlopu rodzicielskiego. Te zmiany są efektem implementacji unijnej dyrektywy dotyczącej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, co ma na celu zwiększenie zaangażowania ojców w opiekę nad dziećmi.
Nowe perspektywy dla ojców: urlop ojcowski i jego znaczenie
Urlop ojcowski stanowi niezbywalne prawo ojca, które jest odrębne od uprawnień matki dziecka. Ten rodzaj urlopu jest osobistym przywilejem pracownika i nie można go przekazać innej osobie. Przysługuje on również ojcom adopcyjnym. Możliwość skorzystania z tego urlopu trwa do 2 tygodni, a jego wykorzystanie musi nastąpić przed ukończeniem przez dziecko 12. miesiąca życia lub w przypadku adopcji – w ciągu 12 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu.
Warto podkreślić, że zasiłek macierzyński podczas urlopu ojcowskiego wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku. Aby skorzystać z tego uprawnienia, ojciec musi złożyć wniosek do pracodawcy co najmniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Złożenie wniosku po tym terminie może skutkować jego odrzuceniem przez pracodawcę.
Zmiany w urlopie rodzicielskim: więcej tygodni i nieprzenoszalność
Od 26 kwietnia 2023 roku, dzięki nowelizacji Kodeksu pracy, urlop rodzicielski został wydłużony. Łączny czas trwania urlopu wynosi teraz 41 tygodni dla rodziców jednego dziecka lub 43 tygodni dla rodziców dwojga lub więcej dzieci urodzonych jednocześnie. Rodzice dzieci z zaświadczeniem „za życiem” mają prawo do jeszcze dłuższego urlopu, sięgającego odpowiednio 65 lub 67 tygodni.
Najważniejszą nowością jest 9-tygodniowa, nieprzenoszalna część urlopu rodzicielskiego, przypadająca każdemu z rodziców indywidualnie. Tego prawa nie można przekazać drugiemu rodzicowi, co oznacza, że każdy z rodziców ma prawo do tej części urlopu, a niewykorzystanie go powoduje jego utratę. Reszta urlopu, wynosząca 23 lub 25 tygodni, może być podzielona między rodziców według ich uznania.
Procedury związane z wnioskowaniem i podziałem urlopu
Podobnie jak w przypadku urlopu ojcowskiego, wniosek o urlop rodzicielski musi być złożony z odpowiednim wyprzedzeniem – nie później niż 21 dni przed jego rozpoczęciem. Istnieje także możliwość rezygnacji z urlopu, przy czym należy złożyć pisemny wniosek co najmniej 21 dni przed powrotem do pracy. Pracodawca musi wyrazić zgodę na wcześniejszy powrót do obowiązków zawodowych.
Zasiłek macierzyński podczas urlopu rodzicielskiego może być wypłacany w całości lub podzielony na maksymalnie 5 części. Ostateczna część urlopu może trwać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko skończy 6 lat. Dla dzieci przyjętych na wychowanie obowiązują inne zasady, które można znaleźć na stronie ZUS.
Wpływ dyrektywy work-life balance na polskie rodziny
Dane ZUS potwierdzają skuteczność unijnych rozwiązań, które miały na celu zwiększenie zaangażowania ojców w opiekę nad dziećmi oraz ułatwienie powrotu kobiet na rynek pracy. Nowe przepisy, zwłaszcza te dotyczące nieprzenoszalnej części urlopu rodzicielskiego, mają znaczący wpływ na decyzje rodzin, co prowadzi do stopniowej zmiany modelu korzystania z urlopów rodzicielskich w Polsce. Dzięki temu coraz więcej ojców angażuje się w opiekę nad dziećmi, co jest zgodne z celami dyrektywy work-life balance.
Źródło: Starostwo Powiatowe w Pułtusku